Giriş
MMA-da yerüstü mübarizə tamaşaçıların düşündüyündən daha mürəkkəbdir. Rəqibi yerə salmaq yalnız başlanğıcdır. Əsas məsələ onun hərəkətini məhdudlaşdırmaq, mövqeyi qorumaq və növbəti hücuma təhlükəsiz keçməkdir. MMA parteri məhz bu qərarların ardıcıl və düzgün verilməsini tələb edir.
Bu mərhələdə nəticəni təkcə fiziki güc müəyyən etmir. Çəkinin paylanması, baş və qolların mövqeyi, ombanın bucağı, qəfəsdən istifadə və keçidlərin vaxtı bir-biri ilə bağlıdır. MMA-da yerdə döyüşərkən zərbələrə, güləşə və təslim etdirmə cəhdlərinə eyni anda hazır olmaq lazımdır. Yerüstü mübarizə zamanı bu amillərin hər biri həm hücuma, həm də müdafiəyə təsir edir.
Yaxşı yerüstü oyun rəqibi hərəkətsiz saxlamaq demək deyil. Döyüşçü üstün mövqedə qalmalı, zərbələr endirməli, rəqibin ayağa qalxmaq cəhdlərini qabaqlamalı və yaranan boşluqlardan istifadə etməlidir. Bu seçimlər bir-birinə təsir edir: hücum müdafiədə boşluq yarada, həddən artıq ehtiyatlılıq isə rəqibə ayağa qalxmaq imkanı verə bilər. Buna görə yerüstü mübarizə yalnız güc deyil, düzgün zamanlama və çevik uyğunlaşma tələb edir.
Döyüşçü üslublarının təhlili
Yıxmalara üstünlük verən döyüşçü adətən güləş vasitəsilə qarşılaşmanın tempini müəyyənləşdirməyə çalışır. O, rəqibin dayağını pozur, onu divara və ya qəfəsə sıxır, sonra ayaqlarına hücum edərək mübarizəni yerə keçirir. Ancaq uğurlu yıxma hələ üstünlük demək deyil: hücum zamanı enerji sərf olunur, rəqib isə yarımqoruma və ya qəfəsdən dəstək alaraq mövqeyini bərpa edə bilər. Yerüstü mübarizədə yıxmadan sonrakı mövqe də ən azı yıxmanın özü qədər əhəmiyyətlidir.
Güləş müdafiəsi güclü olan döyüşçü bu cəhdləri zərbə fürsətinə çevirə bilər. O, yıxma zamanı başını və qolunu düzgün yerləşdirərək hücumu dayandırır, sonra məsafə yaradıb ayağa qalxır. Onun məqsədi yerdə uzun müddət qalmaq deyil, rəqibin hücumunu enerji itkisinə və nəticəsiz cəhdə çevirməkdir. Belə vəziyyətdə yerüstü mübarizə müdafiəçinin səbir və mövqe seçimini də sınağa çəkir.
Yerdə hücum edən mütəxəssis yalnız boğucu fəndlər axtarmır. Əvvəlcə rəqibin dirsəyi ilə dizini ayırmağa, çiyinlərini nəzarətə götürməyə və onun hansı tərəfə dönəcəyini məhdudlaşdırmağa çalışır. Təslim etdirmə bu nəzarətin nəticəsi olur. Mövqe zəifdirsə, fəndə tələsmək hücumçunun tarazlığını poza bilər. Yerüstü mübarizədə sabit mövqe qurmaq uğurlu fənd üçün vacib hazırlıqdır.
Zərbələrə üstünlük verən döyüşçü üçün yerüstü mərhələ ayrıca sınaqdır. Üst mövqedən qısa, ölçülü zərbələrlə xal qazanmaq və zərər vurmaq mümkündür. Ancaq zərbə zamanı hər iki qolu sərbəst buraxmaq süpürülmə və ya qolun tutulması riskini artırır. Buna görə təcrübəli hücumçular tarazlığı qoruyan zərbə ritminə üstünlük verirlər. Yerüstü mübarizə zamanı zərbə ilə mövqe sabitliyi arasında balans qorunmalıdır.
Əsas amillər
Mövqe nəzarəti bədən çəkisini rəqibin hərəkət etmək istədiyi istiqamətə yönəltməkdir. Sinəni onun sinəsinə sıxmaq kifayət etmir: başın mövqeyi, dirsəklər və ayaqların dayağı rəqibin körpü qurmasına, ombasını çevirməsinə və altdan çıxmasına mane olmalıdır. Nəzarəti qorumaq üçün müdafiəçinin hər reaksiyasına uyğun kiçik düzəlişlər etmək lazımdır. Yerüstü mübarizə zamanı mövqe nəzarəti hücum üçün təhlükəsiz şərait yaradır.
Mövqenin dəyəri döyüşçüyə verdiyi imkanlarla ölçülür. Yarımqoruma hücumçunu rəqibin ayaqları arasında saxlayır və keçidi çətinləşdirir, amma çiyin və baş təzyiqi ilə diz xəttini azad etmək mümkündür. Yan nəzarətdə rəqibin ayağa qalxması çətinləşir, mount mövqeyində isə zərbə və boğma təhlükəsi artır. Arxa nəzarət əlverişli hücum bucağı yaradır, lakin ora keçmək üçün rəqibin müdafiə etdiyi mövqeləri aşmaq lazımdır. Yerüstü mübarizə bu mövqelər arasında düzgün seçim etməyi tələb edir.
Keçidlər bu mövqeləri bir-birinə bağlayır. Hücumçu rəqibin müdafiə reaksiyasını gözləyib ona uyğun hərəkət etməlidir. Məsələn, rəqib zərbələrdən qorunmaq üçün qollarını yığarsa, diz xəttini keçmək üçün boşluq yarana bilər. Hərəkəti zorla sürətləndirmək isə müdafiəçiyə ayağa qalxmaq imkanı verə bilər. Yerüstü mübarizədə keçidlər tələsmədən, mövqe nəzarətini itirmədən edilməlidir.
Qəfəs yerüstü mübarizədə sadəcə fon deyil, vacib alətdir. Alt mövqedəki döyüşçü qəfəsə söykənib kürəyini qaldıra və ayağa qalxmağa cəhd edə bilər. Üst mövqedəki rəqib isə ombasını uzaqlaşdırıb başa nəzarət etməklə bu dayağı aradan qaldırmağa çalışır. Burada qol gücündən çox bucağı və dayaq nöqtələrini düzgün idarə etmək vacibdir.
Boğucu fənd üçün yalnız boyuna təzyiq göstərmək kifayət deyil. Hücumçu əvvəlcə çənə xəttinə, çiyinlərə və rəqibin əllərinə nəzarət etməli, sonra bədən mövqeyini möhkəmləndirməlidir. Müdafiəçi hücum edən qolu tutaraq, boyun ətrafında boşluq yaradaraq və ombasını çevirərək boğmanın dərinləşməsini gecikdirə bilər. Hücumçu isə bir fənddə ilişib qalmaq əvəzinə mövqeyini qoruyub yeni fürsət axtarmalıdır. Yerüstü mübarizədə boğucu fəndlərə hazırlıq rəqibin müdafiə reaksiyalarını oxumaqdan başlayır.
Yerdə zərbələr həm hücum, həm də mövqe qurmaq üçün istifadə olunur. Dəqiq zərbə rəqibin qollarını üzünə çəkməsinə və keçid üçün boşluq yaranmasına səbəb ola bilər. Geniş zərbə isə qolun tutulması və mövqenin itirilməsi ilə nəticələnə bilər. Zərbənin gücünü artırmazdan əvvəl üst tərəfdəki döyüşçü ombasının sabitliyini və rəqibin süpürmə cəhdlərini nəzərə almalıdır. Bu yanaşma yerüstü mübarizədə hücumçunun tarazlığını qorumağa kömək edir.
Döyüşün mümkün ssenarisi
Təsəvvür edək ki, güləşə üstünlük verən döyüşçü rəqibini qəfəsə sıxıb yerə salır. Həlledici an yıxmanın özü yox, ondan sonrakı saniyələrdir. Üst tərəf rəqibin ombasına nəzarət edə bilsə, onun qəfəsdən dəstək alaraq ayağa qalxmasını çətinləşdirər. Əks halda döyüş yenidən ayaqüstü davam edə bilər. Belə situasiyada yerüstü mübarizənin nəticəsini ilk növbədə mövqe nəzarəti müəyyənləşdirir.
Alt mövqedəki döyüşçü qapalı müdafiədə gözləmək əvəzinə dirsəklərini içəridə saxlayır, başını rəqibin sinəsindən uzaqlaşdırır və ombasını hərəkət etdirir. Yarımqorumaya keçə bilsə, üst tərəfi çəkisini dəyişməyə məcbur edərək ayağa qalxmaq üçün fürsət tapa bilər. Ancaq bu cəhd zamanı arxasını açıq qoymaq onu boğucu fəndlər qarşısında müdafiəsiz edə bilər. Yerüstü mübarizədə müdafiə və hücum arasındakı keçidlər bu risklərin nəzərə alınmasını tələb edir.
Üst tərəf mövqeyini qoruyaraq zərbələr endirirsə, müdafiəçi qollarını üzünə çəkə bilər. Bu, hücumçuya dizini azad edib yan nəzarətə keçmək imkanı yaradır. Rəqib qolunu irəli uzadarsa, həmin qolu tutmaq və ya başqa təslim etdirmə fəndinə keçmək mümkün ola bilər. Beləliklə, hücumun uğuru bir hərəkətdən yox, rəqibin reaksiyalarını düzgün oxumaqdan asılıdır.
Üst mövqedəki döyüşçü tələsərək mount-a keçməyə çalışsa, alt tərəf yaranan boşluqdan istifadə edib ayağa qalxa bilər. Daha ölçülü seçim mövqeni sabitləşdirmək, rəqibin dirsəyi ilə dizi arasındakı əlaqəni pozmaq və yalnız bundan sonra keçid etməkdir. Bu üsul az dramatik görünsə də, idarəli təzyiq rəqibin enerjisini tükəndirə və növbəti raundlara təsir göstərə bilər. Yerüstü mübarizədə səbirli keçidlər mövqenin qorunmasına kömək edir.
Rəqib ayağa qalxsa belə, yerüstü hücumun təsiri itmir. Yıxılma cəhdi onun enerjisini azalda, müdafiəsini ehtiyatlılaşdıra və növbəti zərbə mübadiləsində reaksiyasını ləngidə bilər. Döyüşçü bu üstünlüyü qorumaq üçün uğursuz hücumdan sonra dərhal yenidən güləşə girməkdənsə, mövqeyini və məsafəni bərpa etməlidir. Yerüstü mübarizə nəticəsində yaranan yorğunluq qarşılaşmanın sonrakı mərhələlərində də hiss oluna bilər.
Nəticə
MMA-da yerüstü mübarizə ayrı-ayrı fəndlərin toplusu deyil, ardıcıl qərarlar silsiləsidir. Yıxma, mövqenin sabitləşdirilməsi, zərbələr, keçidlər və təslim etdirmə cəhdləri bir-birini tamamlayır. Üstünlük hər mərhələdə rəqibin cavabına uyğunlaşa bilən döyüşçüdə qalır.
Ən təsirli yerüstü oyun səbirli, amma passiv olmayan oyundur. Nəzarət hücuma yol açmalı, hücum isə mövqeyi təhlükəyə atmamalıdır. Bu tarazlıq qorunanda yerüstü mübarizə zamanı boğucu fəndlər təsadüfi cəhd yox, rəqibin müdafiəsinin mərhələli şəkildə zəifləməsinin nəticəsi olur.